Đường dây nóng tố giác trong lĩnh vực quản lý, bảo vệ rừng: 0976 570.111. Thông tin cảnh báo nguy cơ cháy rừng và phát hiện sớm các điểm cháy từ ảnh vệ tinh thường xuyên được đăng tải trên cổng thông tin điện tử Cục Kiểm lâm 24/24h./.
Ý kiến phản hồi, bài viết

Ưu tiên quyền lợi dân khi giải quyết mâu thuẫn rừng

Sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 28/NQ-TW của Bộ Chính trị và Nghị định 200/2004/NĐ-CP của Chính phủ, thực trạng sử dụng đất và tài nguyên rừng của các lâm trường quốc doanh còn nhiều hạn chế, trong đó đặc biệt là tình trạng mâu thuẫn đất đai giữa lâm trường và người dân địa phương.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích đất tranh chấp giữa lâm trường và người dân tính đến hết năm 2011 là 75.650 ha. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng con số này nhỏ hơn nhiều so với thực tế, chưa phản ánh tính phức tạp của các nguyên nhân tranh chấp cũng như cách thức giải quyết.
Nghiên cứu của Tổ chức Forest Trend và Viện Tư vấn phát triển (CODE) công bố sáng nay (27-3) dựa trên tính đại chúng của vùng miền sinh thái gồm miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, đã đưa ra ba nguyên nhân chính dẫn đến những mâu thuẫn này.
Đầu tiên là do người dân thiếu đất canh tác - mâu thuẫn đất đai ở đây phản ánh những nỗ lực của người dân trong việc tiếp cận đất đai làm công cụ sản xuất nhằm duy trì cuộc sống sống. Ở một số nơi do đất lâm trường quản lý trước đây bây giờ trao chính quyền quản lý và giao cho người dân lấy đất sản xuất nhưng nhiều cấp chính quyền vẫn “chần chừ” trong việc này! Do thiếu đất sản xuất, người dân một số nơi đã “nhảy dù” vào canh tác trên phần diện tích đất sổ đỏ của lâm trường càng làm sâu sắc thêm mâu thuẫn.
Báo cáo giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ Ba, Quốc hội Khóa XIII đã nhấn mạnh: “Việc quản lý, sử dụng đất ở các nông, lâm trường còn thiếu chặt chẽ, sai mục đích, hiệu quả thấp; tranh chấp xảy ra ở nhiều nơi, nhưng còn để kéo dài hoặc chưa được quan tâm giải quyết”.
Nguyên do thứ hai từ việc thực hiện không đúng các chính sách về đất đai tại nhiều địa phương. Điều này làm nảy sinh các bất bình đẳng, dẫn đến mâu thuẫn đất đai. Một số địa phương, chính quyền cắt đất từ các lâm trường và đem trao cho các công ty tư nhân để phát triển cây công nghiệp với tiêu lợi nhuận. Điều đó cho thấy chính quyền địa phương có rừng không thực hiện đúng quy định về sử dụng đất, ưu ái doanh nghiệp trong khi để người dân thiệt thòi.
Nguyên nhân thứ ba là do việc phát triển thị trường những sản phẩm nông, lâm sản đã tác động trực tiếp và làm gia tăng tính phức tạp của mâu thuẫn. Trước đây, việc canh tác trên đất đem lại hiệu quả thấp, đến nay thông qua các cây trồng có giá trị cao, giá trị đất ngày càng tăng cao - đất rừng trở thành hàng hóa có giá trị khiến nhiều đối tượng tìm cách tiếp cận và kiểm soát dẫn đến mâu thuẫn đất đai. Người dân cảm thấy thiệt thòi so với lâm trường và người bên ngoài trong tiếp cận và sử dụng đất khiến bùng phát mâu thuẫn.
Ngoài ra, mâu thuẫn đất đai còn do tranh chấp quyền hưởng dụng, sự phối hợp hạn chế và không đồng bộ giữa các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan hay do “thiên vị” về chính sách.
Thực tế cho thấy, trong khi người dân thiếu đất canh tác thì lâm trường có nhiều đất nhưng lại giao cho người ngoài cộng đồng làm kinh doanh. Chính quyền thu hồi đất lâm trường nhưng không giao cho dân tại chỗ. Nhiều người dân cho rằng, nơi nào có các lâm trường là nơi đó người dân thiếu đất sản xuất trầm trọng nhất, nguyên nhân là do khi hình thành lâm trường, nhà nước đã khoanh toàn bộ diện tích đất canh tác của người dân và giao cho lâm trường quản lý, trong đó bao gồm cả phần diện tích đất nương rẫy của hội. Mặt khác, việc gia tăng dân số làm gia tăng áp lực lên đất và tác động tiêu cực đến quỹ đất của địa phương.
Thực tế các cơ chế giải quyết mâu thuẫn hiện đã và đang được áp dụng tại một số nơi nhưng chưa có hiệu quả mong muốn! Mâu thuẫn đất đai đều đang nằm trong tình trạng bế tắc, và nếu không có các cơ chế giải quyết hiệu quả thì nguy cơ bùng phát là điều khó tránh.
Bên cạnh đó, tại nhiều địa phương, các cấp chính quyền chưa thực sự vào cuộc hoặc vẫn chưa quyết liệt trong vấn đề giải quyết các tranh chấp này. Người dân luôn ở thế yếu và thường không có người đại diện bảo vệ quyền lợi. Trong nhiều vụ việc, người dân cảm thấy thất vọng về sự yếu kém của chính quyền cơ sở trong việc giải quyết mâu thuẫn!
Theo quy định thì khi xảy ra tranh chấp thì bước đầu tiên là các bên tổ chức tự hòa giải. Nếu các bên không tự hòa giải được thì tổ hòa giải cấp xã được hình thành. Nếu không thành công thì thể nhờ vào sự phán xét của tòa án. Tuy nhiên, thực tế các nhiều địa phương, các cơ sở pháp lý phục vụ cho việc giải quyết tranh chấp như bản đồ, mốc giới hành chính, hệ thống thông tin dữ liệu về đất đai… thường không được hoàn chỉnh.
Giải quyết thực trạng về mâu thuẫn đất đai giữa công ty lâm nghiệp và người dân địa phương, Forest Trend và CODE mạnh dạn đề xuất một số mô hình:
Theo đó, phương pháp chủ đạo được áp dụng để giải quyết mâu thuẫn là dựa vào cộng đồng với sự tham gia đầy đủ của các bên liên quan, gồm các chủ rừng, các tổ chức cộng đồng thôn bản, các già làng, người có uy tín trong cộng đồng, các cơ quan chuyên môn. Đầu tiên thực hiện các cuộc khảo sát tại thực địa để đánh giá tình trạng thực tế. Khi tìm được nguyên nhân, các bên cùng họp thảo luận công khai để tìm sự đồng thuận và chia sẻ lợi ích giữa các bên trước khi có văn bản kiến nghị chính thức lên các cấp có thẩm quyền.
Thứ hai, yêu cầu các lâm trường thực hiện nghiêm túc việc thống kê để thực hiện thu hồi, bàn giao những diện tích đất sử dụng kém hiệu quả, sai mục đích, đất gần các khu dân cư, đất “phát canh thu tô”, giao khoán không đúng đối tượng… cho địa phương để giao cho các hộ thiếu hoặc chưa có đất ở và đất sản xuất.
Thực tế cho thấy người dân thiếu đất là nguyên nhân hiện hữu, và người dân có nhu cầu nhận đất để giảm nghèo, cải thiện đời sống hoặc bảo vệ rừng đầu nguồn nhằm duy trì môi trường sống. Trong khi đó chính quyền địa phương, đặc biệt các chính quyền cấp xã, huyện đóng vai trò rất quan trọng trong việc chuyển tải các thông điệp có liên quan đến đất đai của người dân tới chính quyền cấp cao hơn.
Thứ ba, chỉ khi các cấp chính quyền xã, huyện đứng về phía người dân, cùng nghĩ cho quyền lợi của người dân thì khi đó mâu thuẫn đất đai mới có cơ hội được giải quyết. Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự đóng vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp thông tin về mặt kỹ thuật và hỗ trợ về nguồn lực nhằm mục đích kết nối các bên liên quan tham gia thảo luận, từ đó tìm ra các giải pháp hợp lý cho các bên. (bài viết trên các báo Nhân Dân 28/3; VOV 28/3; Sài Gòn Giải Phóng 28/3; Quân Đội Nhân Dân 27/3)

Số lượt đọc:  1099  -  Cập nhật lần cuối:  29/03/2013 08:08:18 AM
Kết quả kiểm kê rừng

Thông báo

Đề nghị các Chi cục Kiểm lâm tiếp tục cập nhật diễn biến rừng năm 2017 và báo cáo đúng tiến độ

Liên kết
PHIM PHÓNG SỰ
Để rừng mãi thêm xanh - Tập 1  
THƯ VIỆN ẢNH